درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس اول
درس 8: چه میخواهم بسازم؟
درس در یک نگاه
دانشآموزان با فراگیری بخش فناوری به اهمیت به کارگیری ابزار در زندگی و چگونگی سهولت کارها آشنا میشوند. آنها با استفاده از ابزار در انجام کارهای روزمره خود درک خواهند کرد که چگونه ابزارها میتواند در وقت یا انرژی، کیفیت و کمیت روشهای انجام کار و رسیدن به هدف مؤثر باشد.
اهداف/ پیامدها
در پایان این درس انتظار میرود دانشآموزان بتوانند:
سطح 1- در یک نمونه از کارهای شخصی خود چگونگی تأثیر ابزار را در آسانتر شدن کارها را نمایش بگذارند.
سطح 2- با بررسی وسایلی که به طور روزمره با آن سروکار دارند تغییراتی را در یک نمونه از وسایل برای سادهتر شدن کارها پیشنهاد دهند.
سطح 3- با ساخت یک وسیله چگونگی تأثیر ابزار را در ساده نمودن کارها یا صرفه جویی در زمان به نمایش بگذارند.
مواد و وسایل لازم
ابزارهایی که معمولاً در خانه برای کارهای مختلف استفاده میشود مشابه تصویر صفحه عنوان
برای خط کشی دفتر از چه چیزهایی میشود استفاده کرد؟
مادر برای پختن غذا از چه وسیلههایی استفاده میکند؟
از هر وسیله یا ابزار برای انجام دادن کاری استفاده میشود.
علم و زندگی
شما یک ابزار یا وسیله را انتخاب کنید و آن را به دوستانتان معرفی کنید.
به نظر شما ابزارها را چگونه میشود دسته بندی کرد؟
بعضی وسیلهها خیلی ساده هستند امّا در زندگی خیلی مهم هستند.
بعضی وسیلهها پیچیدهاند.
آیا تا به حال به دندانپزشک مراجعه کردهاید؟
ایستگاه فکر
ابزار یا وسیلهای را انتخاب کنید و دربارهی آن فکر کنید. بگویید اگر چه تغییری میکرد، بهتر بود؟
به نظر شما چه ابزار یا وسیلهای هنوز اختراع نشده است؟
دانستنیهای معلم
آموزگاران خود استفاده کنندگان مؤثری از وسایل و ابزارهای گوناگون برای آموزش به کودکان هستند. آنان کودکان را به طور مستقیم یا غیر مستقیم به سمت کاربرد صحیح وسایل و جایگزینی آنها با وسایل ابداعی خودشان (در صورت عدم دسترسی) هدایت میکنند. زمانی که معلم از گچ به عنوان ابزار نوشتن و در صورت نبود گچ از ماژیک برای نوشتن روی مقوا و انتقال پیامهای آموزشی بهره میگیرند، آگاهانه دانش آموزان را از سردرگمی ناشی از تک راه حلی بودن و نا امیدی پس از شکست رهایی میبخشند.
اینکه ساختن و تولید، نگهداری و تعمیر، تنظیم و بهبود در مورد وسایل و امکانات زندگی و به طور کلی رفاه، آسایش و سهولت وابستگی تام به ابزار و اطلاعات فناورانه دارد برای همه غیر قابل انکار است دنیای ماشینی امروز دیگر به دست افزارهای ساده گذشته قناعت نمیکند و تخصص منابع انسانی را در کنار ابزارهای کارآمد میطلبد.
دانش آموزان باید به ابزارهای طبیعی که خداوند در اختیار آنان قرار داده است مانند چشم (ابزار دیدن) و دست یعنی همه کارهترین افزار بشر عنایت و بازنگری کنند و سپس به وسایل سادهای که در خانه و مدرسه به طور روزمره استفاده میکنند توجه کنند.
لوازم التحریر، وسایل سرمازا و گرمازا، وسایل نقلیه، وسایل ارتباطی و ارتباط جمعی و… در دسترس همه معلّمان و دانش آموزان است.
نکات آموزشی و فعالیتهای پیشنهادی
پیدا کردن ارتباط هر شغلی با وسایل مربوط به آن، ضرورت استفاده از ابزار، امکان جایگزینی یک وسیله با وسیله دیگر با همان کارکرد، توجه به مکانیزم فیزیکی ابزار ها و… صدها نکته جالب و مفید دیگر در پرتو توجه به ابزارهای پیرامون ما حاصل میگردد.
جلب توجه دانشآموزان به وسایلی که به طور روزمره از آن استفاده میکنند و تغییراتی که میتوان در آنها داد به پرورش قدرت خلاقیت آنان کمک خواهد کرد.
به عنوان مثال: فرض کنید شما پرندهای هستید که خوراک خوشمزهای را در سوراخ تنه درختی میبینید و منقارتان به آن نمیرسد.چه راههایی برای بدست آوردن آن میتوانید پیدا کنید؟ از چه ابزارهایی استفاده خواهید کرد؟ با طرح چنین پرسشهایی کنجکاوی کودکان را برانگیزید.
میخواهید ساعتی را / تابلویی را به دیوار نصب کنید. چه میکنید؟ آیا میخ را با دستان خود میتوانید در دیوار فرو کنید؟ اگر چکش نباشد، چه چیزی را جایگزین میکنید؟ اگر میخ در محل نامناسبی کوبیده شده چگونه آن را از دیوار جدا میکنید؟
در هیچ یک از این پرسشها به دنبال پاسخ واحدی نباشید و مرتباً به دانش آموزان بگویید دیگر چی؟ هیچ گاه پاسخی را که صحیح میدانید مطرح نکنید و در مقابل پاسخهای غلط فقط بپرسید چرا فکر میکنید این وسیله چنین کار میکند؟ کشف ذهنیات بچهها از پاسخهای صحیح و غلط مهمتر است.
سپس از بچهها بپرسید من برای انجام این کار (یکی از کارهای مرسوم) از چه ابزار استفاده کردم؟ اگر شما جای من بودید، از چه چیزی استفاده میکردید؟
از آنها بخواهید در هر محیطی که وارد شدند تا میتوانند ابزار پیدا کنند و نشان دهند. و در مقابل درخواست شما برای ساخت چیزی ملاحظه کنید آیا به دنبال ابزار میگردند و یا از شما درخواست ابزار میکنند یا به جای این دو کار خود ابزاری را طراحی میکنند.
در آنها نیاز ایجاد کنید و گاهی ابزارهای موجود را به چالش بکشید. مثلاً بگویید مردم بیهوده از چنگال / قیچی استفاده میکنند و منتظر بمانید تا آنها نظر شما را رد کنند و در مقابل استدلال شما استدلال منطقی دیگری ارائه کنند. خلاصه آن که برای ارزشیابی مطمئن شوید که بچهها معتقد به آسان شدن کارها با استفاده از ابزار هستند و ابزارها را شناسایی میکنند و راه استفاده از آنها را طالب هستند. مسلماً اسامی ابزارها اهمیت بسیار کمی خواهد داشت.
روش و ابزار ارزشیابی
استفاده از آزمونهای عملکردی که در طی آن دانش آموز چیز سادهای میسازد، مورد مصرف متفاوتی برای وسیلهای پیشنهاد میکند و انجام میدهد مثلاً با گیرهی کاغذ کاری متفاوت انجام میدهد و... برای سنجش سطح توانایی دانش آموزان میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
جدول ارزشیابی ملاکها و سطوح عملکرد
| ملاکها | سطح 1 | سطح 2 | سطح 3 |
| شناخت ابزار | میتوانند نمونههایی از ابزارهای پرکاربرد در زندگی روزمره را نام ببرند. | میتوانند تغییراتی را در زمینه ابزارهایی که از آنها استفاده میکند پیشنهاد دهند. | میتوانند طرحی را برای تغییرات پیشنهاد داده شده در ابزار خاصی ارائه و آن را اجرا کنند. |
| خلاقیت | پیشنهاد ارائه شده برگرفته از کاربردهایی است که به صورت تکراری در موقعیتهای متعدد با آن سروکار دارد. | پیشنهادهای ارائه شده دارای نوآوری است اما راهکاری برای عملی نمودن آن ارائه نمیشود. | طراحی ارائه شده از نوآوری برخوردار است و میتواند آن را با استفاده از امکانات در دسترس آن عملی نماید. |